Novas baixas especiais desde o 1 de decembro de 2026: menopausa, violencia de xénero e quen paga o día da baixa

O Real Decreto-lei 31/2026 xa está publicado, pero boa parte do que cambia na incapacidade temporal aínda non se aplica. As modificacións dos artigos 144.4, 169.1.a), 171, 172 e 173.1 da Lei Xeral da Seguridade Social, segundo a súa disposición derradeira cuarta, «producirán efectos el día primero del segundo mes siguiente al de la publicación» [producirán efectos o día primeiro do segundo mes seguinte ao da publicación]. Coa publicación do 21 de outubro, iso é o 1 de decembro de 2026.

Ata esa data manda a redacción anterior. Para unha asesoría que pecha nóminas, a diferenza non é académica.

1. Dúas situacións especiais novas (art. 169.1.a)

A redacción que entra o 1 de decembro ordena as situacións especiais nunha lista numerada e engade dúas:

• Menopausa: «Aquellas en las que pueda encontrarse la mujer en caso de patología limitante por trastorno menopáusico secundario codificado a tal efecto, mientras reciba asistencia sanitaria por el Servicio Público de Salud y esté impedida para el trabajo como consecuencia de dicha patología.» [Aquelas nas que poida atoparse a muller en caso de patoloxía limitante por trastorno menopáusico secundario codificado para tal efecto, mentres reciba asistencia sanitaria polo Servizo Público de Saúde e estea impedida para o traballo como consecuencia da devandita patoloxía.]
• Violencia de xénero: «Aquellas en las que pueda encontrarse la mujer como consecuencia de lesiones causadas por el hombre que sea o haya sido su cónyuge o esté o haya estado ligado a ella por relación similar de afectividad, aun sin convivencia, mientras reciba asistencia sanitaria y esté impedida para el trabajo como consecuencia de dichas lesiones.» [Aquelas nas que poida atoparse a muller como consecuencia de lesións causadas polo home que sexa ou fose o seu cónxuxe ou estea ou estivese ligado a ela por relación similar de afectividade, mesmo sen convivencia, mentres reciba asistencia sanitaria e estea impedida para o traballo como consecuencia das devanditas lesións.]

Para a segunda, a lei esixe documentación concreta antes da alta, e engade: «En dichos documentos deberá figurar de forma expresa la relación de causalidad entre la lesión que dio lugar a la situación especial de incapacidad temporal y el acto de violencia que determina la condena, protección o inicio de la investigación.» [Nos devanditos documentos deberá figurar de forma expresa a relación de causalidade entre a lesión que deu lugar á situación especial de incapacidade temporal e o acto de violencia que determina a condena, protección ou inicio da investigación.]

2. Sen período mínimo de cotización (art. 172)

Desde o 1 de decembro: «En las situaciones especiales previstas en el artículo 169.1.a).1.ª, 3.ª, 4.ª y 5.ª no se exigirán periodos mínimos de cotización.» [Nas situacións especiais previstas no artigo 169.1.a).1.ª, 3.ª, 4.ª e 5.ª non se esixirán períodos mínimos de cotización.] A xestación desde a semana 39 (a 2.ª) mantén os períodos do artigo 178.1.

3. Canto se cobra (art. 171)

Nas situacións 1.ª, 2.ª, 4.ª e 5.ª, «la prestación consistirá en un subsidio de cuantía equivalente a la del subsidio de incapacidad temporal por contingencias comunes, si bien se abonará en los términos previstos en el artículo 173.1.» [a prestación consistirá nun subsidio de contía equivalente á do subsidio de incapacidade temporal por continxencias comúns, se ben se aboará nos termos previstos no artigo 173.1.]

4. O cambio que máis afecta á nómina: o día da baixa (art. 173.1)

Hoxe, coa redacción aínda vixente, nas baixas especiais por menstruación incapacitante secundaria e por doazón de órganos o subsidio págase pola entidade xestora ou colaboradora «desde el mismo día de baja» [desde o mesmo día de baixa].

Desde o 1 de decembro a regra é unha soa para todas as situacións especiais: «En las situaciones especiales de incapacidad temporal previstas en el artículo 169.1.a), el subsidio se abonará, a cargo de la entidad gestora o colaboradora que cubra la incapacidad temporal por contingencias comunes, desde el día siguiente al de la baja en el trabajo, estando a cargo del empresario el salario íntegro correspondiente al día de la baja.» [Nas situacións especiais de incapacidade temporal previstas no artigo 169.1.a), o subsidio aboarase, a cargo da entidade xestora ou colaboradora que cubra a incapacidade temporal por continxencias comúns, desde o día seguinte ao da baixa no traballo, estando a cargo do empresario o salario íntegro correspondente ao día da baixa.]

Comparando as dúas redaccións, nesas dúas situacións o día da baixa pasa a ser salario a cargo da empresa. Convén revisar a parametrización de nóminas antes de decembro.

5. A cotización continúa (art. 144.4)

A obriga de cotizar segue durante a incapacidade temporal, agora cunha remisión xeral: «incluidas las situaciones especiales contenidas en la letra a) del artículo 169.1» [incluídas as situacións especiais contidas na letra a) do artigo 169.1].

6. Unha cuestión de transición que convén vixiar

A disposición transitoria primeira di que estas modificacións «serán aplicables a los procesos de incapacidad temporal iniciados a partir de su entrada en vigor» [serán aplicables aos procesos de incapacidade temporal iniciados a partir da súa entrada en vigor]. A norma entrou en vigor o día da súa publicación, pero os seus efectos nestes artigos fíxanse o 1 de decembro. Para procesos iniciados entre ambas as datas, o prudente é documentar a data de inicio de cada baixa e seguir o criterio que publique a entidade xestora.

Lista de comprobación para a asesoría

1. Data de inicio de cada baixa, rexistrada e co seu parte.
2. Codificación médica da situación especial (o facultativo identifícaa).
3. Documentación da violencia de xénero antes da alta, coa relación de causalidade expresa.
4. Nómina: día da baixa a cargo da empresa en todas as situacións especiais desde o 1 de decembro.
5. Período de carencia: non se esixe en 1.ª, 3.ª, 4.ª e 5.ª; si na 2.ª.

Preguntas frecuentes

Desde cando se aplican as novas baixas especiais por menopausa e violencia de xénero?

Desde o 1 de decembro de 2026: a disposición derradeira cuarta do Real Decreto-lei 31/2026 fixa os seus efectos o día primeiro do segundo mes seguinte ao da súa publicación.

Esíxese un período mínimo de cotización?

Non nas situacións 1.ª, 3.ª, 4.ª e 5.ª do artigo 169.1.a). Na xestación desde a semana 39 (2.ª) esíxense os períodos do artigo 178.1.

Quen paga o día da baixa nas situacións especiais?

Desde o 1 de decembro de 2026, a empresa aboa o salario íntegro do día da baixa e a entidade xestora ou colaboradora paga o subsidio desde o día seguinte (art. 173.1 LGSS).

Séguese cotizando durante estas baixas?

Si. O artigo 144.4 mantén a obriga de cotizar na incapacidade temporal, incluídas as situacións especiais da letra a) do artigo 169.1.

Fontes oficiais

Xestionas nóminas e baixas na túa asesoría? Mira como se traballa coa redacción vixente en cada data.